Woensdag 9 september wordt geen gewone spitsdag. Door de landelijke ov-staking rijden vrijwel nergens NS-treinen en vallen ook grote delen van het stads- en streekvervoer uit. Voor automobilisten, fietsers en mensen die normaal verschillende vervoersvormen combineren, betekent dat een plotselinge verschuiving van miljoenen dagelijkse verplaatsingen naar alternatieven.
NS rijdt die dag geen reguliere treinen. De belangrijkste uitzondering is de Airportsprinter tussen Amsterdam Centraal, Schiphol en Hoofddorp. Die blijft vier keer per uur rijden. Voor de rest van het spoor adviseert NS reizigers om een andere manier van reizen te kiezen.
Dat maakt de auto op veel trajecten de logische noodoplossing. Schiphol verwacht expliciet extra drukte op de wegen rond de luchthaven. De luchthaven waarschuwt dat bereikbaarheid slechter wordt doordat metro, tram en bus eveneens niet rijden. Wie iemand brengt of ophaalt, krijgt het advies rekening te houden met extra reistijd.
De combinatie van treinuitval en uitval van lokaal ov is belangrijker dan de treinstaking op zichzelf. Bij een gewone spoorstoring kan een deel van de reizigers nog uitwijken naar bus of metro. Op 9 september werkt die reserve veel minder goed. In Amsterdam rijden bijvoorbeeld geen trams, bussen of metro's en varen de ponten over het IJ niet.
Voor fietsers kan dat lokaal tot forse omwegen leiden. De gemeente Amsterdam wijst erop dat de IJ-tunnel niet wordt opengesteld voor fietsers en voetgangers. Voor sommige verbindingen met Noord blijft de Schellingwouderbrug daardoor een van de weinige alternatieven. Wie normaal trein en fiets combineert, doet er goed aan de hele route vooraf als één verplaatsing te plannen in plaats van alleen het ontbrekende spoorstuk te vervangen.
Ook internationale mobiliteit wordt geraakt. EuroCity, Eurocity Direct, Eurostar Continental en Channel, NightJet en ICE rijden volgens NS die dag niet in Nederland. Een vlucht combineren met een internationale trein wordt daardoor lastig. Voor Schipholreizigers blijft de Airportsprinter dus relevant, maar alleen op het beperkte traject Amsterdam Centraal-Schiphol-Hoofddorp.
De staking loopt voor rijdend NS-personeel volgens FNV van woensdag 02.00 uur tot donderdag 02.00 uur. ProRail-personeel valt onder hetzelfde tijdvak. Daardoor is dit geen situatie waarin alleen machinisten of conducteurs ontbreken; ook de infrastructuurorganisatie wordt door de actie geraakt.
De bonden voeren actie tegen voorgenomen bezuinigingen op de sociale zekerheid, waaronder WW en WIA. Dat politieke doel verandert weinig aan de praktische vraag voor weggebruikers: hoeveel extra verkeer komt er op de weg, en waar ontstaan de knelpunten? Exacte verkeersvolumes zijn vooraf niet bekend, maar rond grote stations, stedelijke toegangswegen en Schiphol is extra drukte aannemelijk doordat reizigers alternatieven zoeken.
Voor wie met de auto gaat, zijn drie dingen verstandig: vertrek eerder, controleer parkeeropties vooraf en reken niet op een laatste stuk per tram, bus of metro. Carpoolen kan de drukte en parkeervraag beperken. Voor korte afstanden kan de fiets sneller zijn dan een auto die in een uitzonderlijk drukke ochtendspits terechtkomt.
Donderdag 10 september verwacht NS de reguliere dienstregeling te hervatten. Ook dan blijft een controle van de Reisplanner verstandig. Na een landelijke onderbreking moeten treinen en personeel weer op de juiste plekken komen en kan er lokaal nog verstoring zijn.
De staking van 9 september is daarmee niet alleen een spoorverhaal. Het is een landelijke proef voor het wegennet, de fietsinfrastructuur en de manier waarop reizigers hun route aanpassen wanneer vrijwel het hele openbaarvervoernet tegelijk wegvalt.
